Michaël – Wie is zoals God?
Eind september valt de feestdag van de heilige aartsengel Michaël en alle andere engelen.
En we begeven ons daarmee ook op glad ijs in zekere zin. Want: engelen – wie zijn dat eigenlijk?
Wat stellen we ons voor en waarom eigenlijk?
Het gekke is: iedereen meent te weten wat een engel is.
Een beschermend wezen met twee vleugels, het lijkt op mensen, het heeft eigenlijk geen geslacht, een engel zorgt ervoor dat het goed met je gaat en dat je niets overkomt.
”’s Avonds als ik slapen ga veertien engelen aan mijn bedje staan….”
De prachtige muziek van Humperdinck bij dit kindergebedje. Ik zeg heel vaak dat diep in mij ondanks alle reflectie en al het doordacht geloven toch ook dit kinderlijk verlangen schuilgaat.
Geborgenheid – alles komt goed.
Engelen: Bij mij werkt het beeld dus ook uitstekend 😊
En waar over het bestaan van God bij veel mensen toch behoorlijke onzekerheid heerst, een beschermengel wordt door haast iedereen wel als een realiteit verondersteld.
Michaël – Wie is zoals God?
In zowel het Oude als ook in het Nieuwe Testament wordt de aartsengel Michaël kort genoemd. In het boek Daniël verschijnt hij als de verdediger van het volk van God tegen de oprukkende vijandige Perzen en in het boek Openbaringen kwamen we hem zojuist tegen als de overwinnaar op “de draak die Satan heet”.
Michaël is dus echt Bijbels – goed om te weten – maar een feit is natuurlijk ook dat de buiten- en na-bijbelse literatuur pas echt los is gegaan op de aartsengel. En zo komt het dat hij vaak in verband wordt gebracht met de strijd tegen de ongelovigen en hele enge ziektes zoals de pest. Die waren immers net zo erg als de Satan. In 590 verscheen de aartsengel bijvoorbeeld boven het mausoleum van keizer Harianus in Rome terwijl de stad leed onder de ergste pestepidemie sinds mensenheugenis. En de engel stak zijn zwaard in de schede zodat de pest eindigde. Sindsdien heet het mausoleum de “Engelenburcht” en is het nog steeds een belangrijke toeristische attractie met het grote beeld van Michaël op het dak.
Er zijn tal van andere steden en streken die hun redding toeschrijven aan de bescherming van de strijdvaardige Michaël – die trouwens ook de patroon van de soldaten is.
Wat is dat toch met de engelen en de mensen?
Michaël – Wie is zoals God?
God lijkt voor ons vaak heel erg ver weg.
En wie is God eigenlijk?
Kan ik als gewoon mens bij God komen?
En bemoeit God zich nu werkelijk met mij?
Het zijn de oude vragen die we ons telkens weer stellen.
En ook in het boek Genesis lijkt de vraag naar de relatie tussen hemel en aarde een brandende vraag te zijn.
Jakob had zijn veilige plaats Bérseba (plaats van de eed) verlaten en trekt op naar Haran (+/- reis of kravaan). Als je de betekenis van de plaatsnamen in het Hebreeuws serieus neemt – en er is weinig reden toe om dat niet te doen – dan betekent het dus ook dat Jakob zich erg in onzekerheid begeeft en dat ook zo voelt.
Op zijn tocht kwam hij bij een plaats waar hij bleef overnachten omdat de zon al was ondergegaan. Hij pakte een van de stenen die daar lagen, legde die onder zijn hoofd en ging op die plaats liggen slapen. Toen kreeg hij een droom. Hij zag een ladder die op de aarde stond en helemaal tot de hemel reikte, en daarlangs zag hij Gods engelen omhoog gaan en afdalen.
Er wordt helemaal niets gezegd over wat de engelen aan het doen zijn, we horen alleen dat ze op de ladder tussen hemel en aarde onderweg zijn. Ze zijn als het ware het levendige element op het verder dode en onbeweeglijke stuk hout dat zo’n ladder nu eenmaal is. Zij moeten hemel en aarde bij elkaar houden en de relatie tussen God en de schepping, de mensen dynamisch houden.
Het is een erg mooi beeld maar ook een gevaarlijk, want er zijn veel valkuilen. Eentje is dat we het als mensen natuurlijk allemaal heel precies willen weten. Het mysterie boezemt ons vaak zoveel ontzag in dat het in angst kan omslaan. Dus engelen werden al snel halve goden. Een tendens waartegen al in het jodendom werd gevochten.
De engelen zijn geen bemiddelaars, ze zijn eerder een vorm van goddelijke aanwezigheid, een teken van veiligheid.
En zo heeft Jakob het ook ervaren.
Toen werd Jakob wakker. ‘Dit is zeker,’ zei hij, ‘op deze plaats is de HEER aanwezig. Dat besefte ik niet.’ Eerbied vervulde hem. ‘Wat een ontzagwekkende plaats is dit,’ zei hij, ‘dit is niets anders dan het huis van God, dit moet de poort van de hemel zijn!’
Michaël – Wie is zoals God?
Wie zijn die engelen nu? En doen ze iets voor ons – voor u en mij? Ik zal er geen definitieve uitspraak aan wagen.
Zeker is dat het beeld van de engel ons helpt, mij althans. Een engel geeft het gevoel dat God nabij is, op een meer ervaarbare wijze wellicht.
Een engel is de belichaming van de goede God; in een mens die ons leven verrijkt bijvoorbeeld, in de warmte die we soms ervaren.
En ik blijf ook op hen hopen.
Dat er één bij zal zijn die mij “gaat leiden naar het hemels paradijs”.
Robert Frede, pastoor